<< terug

Complete werkenlijst

Complete werkenlijst (Wies van Leeuwen)

Complete lijst van werken van Pierre Cuypers

[voor een verkort (incompleet) overzicht klik hier]
Bron: ‘Pierre Cuypers, architect (1827-1921)’ door Wies van Leeuwen

Gepubliceerd met vriendelijke toestemming van de auteur op www.cuypersjaar.nl
Niets van deze tekst mag worden gebruikt of verveelvuldigd
zonder de uitdrukkelijke voorafgaande schriftelijke toestemming
van de auteur Wies van Leeuwen

Deze lijst bevat de thans bekende bouwkundige ontwerpen die in de literatuur of de brieven worden genoemd. Van een deel van de werken zijn tekeningen bewaard. Zoals te verwachten zijn er veel kerkelijke bouwwerken. Hier zijn opgenomen: 94 katholieke kerken, 23 kapellen, 2 begraafplaatsen, 1 processiepark, 12 kloosters en gasthuizen, 9 pastorieën, 3 parochiehuizen, 1 seminarie, 2 hervormde kerken en 1 synagoge. Daarnaast zijn er 31 woonhuizen, 11 landhuizen en kastelen, 10 scholen, 6 musea, 6 openbare gebouwen, 9 gebouwen voor horeca en vermaak, 20 gedenktekens, 3 bedrijfsgebouwen, 4 stedenbouwkundige plannen, 2 bruggen en 1 station. Onder de resterende ontwerpen zitten nog 1 universiteitsgebouw, 1 ijsbaan, 3 tuingebouwen, 1 sterrenwacht, 2 brugpaviljoens en de catacomben voor Valkenburg. Tussen de 723 restauratieplannen en adviezen zitten tientallen grote restauraties maar ook kleine adviezen over details. Van de restauraties zijn alleen een aantal belangrijke projecten en adviezen opgenomen. Voor de overige restauraties en adviezen verwijs ik naar Van Leeuwen 1995. Niet opgenomen zijn overige adviezen voor het rijk, betreffende niet-monumenten. Van altaren en kerkelijk meubilair zijn enkele representatieve voorbeelden opgenomen. Voor de velen honderden altaren en kerkelijke decoraties is volledigheid niet nagestreefd. Wanneer niet anders is aangegeven bestaat een project nog.

* 1847
Roermond, kiosk voor de Harmonie in de voorstad St. Jacob. 1847. Achthoekig prieel in schilderachtige spitsbogenstijl, met klimop begroeid. Verloren gegaan.
 
* 1849
Antwerpen, uitwerking voor F. Berckmans van de ijzeren overkapping van de Antwerpse handelsbeurs. 1849. In 1852 uitgevoerd, verbrand in 1857.
 
* 1850
Roermond, verbouwing van een winkel aan de Varkensmarkt-Bergstraat 12 tot eigen woning en atelier voor Rosalia. Ca. 1850. Eind negentiende eeuw door nieuwbouw vervangen.
 
Roermond, woonhuis aan de Steegstraat 16. Ca. 1850. Eclectische gevel met wenkbrauwboogjes.
 
Roermond, inwendige restauratie van het koor van de Munsterkerk. 1850. Torenbouw, exterieur en inwendige decoratie 1866-1889. De decoratie is bij de restauratie tussen 1959 en 1964 verwijderd. Het is de eerste restauratie waarin de beginselen van Cuypers naar voren komen. De krachtige expressie van de torengroep maakt de kerk tot een waarmerk voor de stad.
 
Roermond, pand voor de handelaar Giesbers. 1850. Eenvoudige gepleisterde lijstgevel op Neerstraat 65-65A.
 
Venray, pastorie. 1850-1851. Een bakstenen huis met rondboogramen en op de verdieping gedeelde ramen. Verwoest in 1944.
 
‘Cité ouvrière’, ontwerp samen met P. Dens. 1850. Ze winnen er een geldprijs mee.
 
* 1852
Helmond, Lambertuskerk. 1852. Cuypers maakt drie ontwerpen in verschillende ‘christelijke’ stijlen. De kerk wordt gebouwd door Th. Molkenboer.
 
Roermond, verbouwing van het stadhuis. 1852. Neoclassicistische schoorsteenmantel en nieuwe achtergevel voor de voormalige vleeshal.
 
Roermond, project voor het bekiezelen van een weg tussen de Burgpoort en de Wittenberg. 1852.
 
Roermond, Roersingel 4-6. 1852. Huis voor Lambertus Janssen. Bakstenen dubbelpand met elementen van rondboogstijl en eclecticisme.
 
Roermond, huis Cloquet. 1852. Neogotisch huis in baksteen en sober ornament aan de Swalmerstraat. In 1859 uitgevoerd. In dit huis vermengt Cuypers een traditioneel type met vernieuwende details, zoals de Vlaamse geveltjes.
 
Roermond, gloriëtte voor de familie Van Aefferden. 1852. Tuinhuisje in eclectische vormen. Uitvoering onduidelijk.
 
Roermond, veerhuis. 1852. Dit vereenvoudigd uitgevoerde neogotische pand is in 1944 verwoest.
 
Steyl, kerk. 1852-1853. Na kritiek op de door Cuypers ontworpen open bekapping wordt een ontwerp van C. Weber uitgevoerd.
 
* 1853
Echt, Landricuskerk. 1853. Herstel van het voorkoor en uitvoering van een gotiserend altaar in 1854. In 1872-1873 nieuwe toren en verlenging van het schip. De torenspits is na oorlogsschade door een nieuwe vervangen in 1958. Het altaar is in 1966 bij brand verloren gegaan.
 
Heibloem (Heythuysen), schuur en stal. 1853. Gebouwd bij een boerderij van het in 1852 gestichte Aloysiusgesticht van de Congregatie Broeders van Onze Lieve Vrouw van Zeven Smarten. Eenvoudige baksteenbouw met spaarvelden.
 
Roermond, school aan de Kloosterwandstraat. 1853 ontworpen, in 1859 aanbesteed. Classicistische gevel, gesloopt in 1960.
 
Roermond, eigen woonhuis en atelier. 1853. Na de verhuizing van Cuypers naar Amsterdam woont hier zijn firmant Stoltzenberg. Momenteel Stedelijk Museum Roermond. In dit belangrijke bakstenen huis vermengt Cuypers de typologie van het hotel uit Pugins Contrasts met trapgevels die verwijzen naar het verleden van Roermond. Hij combineert deze motieven met een zakelijker baksteenstijl voor de ateliervleugels. Het huis is de eerste manifestatie van zijn stad-in-het-klein.
 
Rolduc, orgelkas, galerij en crypte. 1853-1854. Orgelkas in neoromaanse stijl. Restauratie van de crypte met vervanging van een zuil. Vervanging van enkele zuilen in het schip. Tenslotte in 1891-1908 restauratie van de gehele kerk en herbouw van het koor. Tussen 1895-1896 beschildering door W. Goebbels uit Aken.Orgelkas en galerij zijn in 1932 vervangen door een ontwerp van J.Th.J. Cuypers.
 
Venray, pensionaat Jeruzalem voor de ursulinen. In 1853 wordt de kapel ontworpen, verdere bouwfasen in 1863-1864, 1888-1894, 1901 en 1917. De eerste gebouwen zijn ontworpen in de periode tussen 1853 en 1864, aansluitend op twee vleugels uit de zeventiende en vroege negentiende eeuw. Door aanbouw van een kapel aan de noordzijde (1853-1864) en vergroting van de vleugel aan de zuidkant ontstaat een U-vormig bakstenen complex met ervoor een rechthoekig voorgebouw. De gotische kapel is een sleutelwerk in Cuypers’ vroege periode. In 1944 verwoest. Door de variatie in gebouwen en het silhouet is het gebouw een manifestatie van de ‘stad-in-het-klein’.
 
* 1854
Oeffelt, parochiekerk. 1854-1856, toren 1862-1864. Driebeukige basiliek voor pastoor W. Walter, in 1944 vernield. De kerk wordt onder toezicht van Van Schoubroeck gebouwd. Het ontwerp wordt tijdens de bouw gewijzigd in de stijl van de dertiende eeuw. Cuypers’ eerste bakstenen dorpskerk, met elementen van de Franse gotiek.
 
Roermond, Christoffelkathedraal. 1854. Neobarokke bisschopszetel met baldakijn. Restauraties en aanpassingen in 1871 en 1907. Later een onuitgevoerd ontwerp voor een ciboriumaltaar.
 
Swalmen, Graeterhof. 1854-1857. Jachthuis bij een boerderij, gewijzigd in 1893 en 1915 door F. Dupont. Het hoofdgebouw had een kasteelachtige woontoren met kantelen en symmetrische zijvleugels met veranda’s.
 
Veghel, pastorie voor pastoor B.J. van Miert. 1854. Symmetrisch neogotisch huis. Hier wordt in de kelder als experiment een ribgewelf uitgevoerd. Afgebroken voor een nieuwbouw van Joseph Cuypers (1902-1903).
 
*1855
Kranenburg (Vorden), kerk en pastorie. 1855-1867. Driebeukige kruiskerk met toren, bekostigd uit de nalatenschap van Judith van Dorth tot Medler, van het eclectische huis Wientjesvoort, dat ook wel eens als Cuyperswerk wordt genoemd. Verder bouwt Cuypers in Kranenburg nog een pastorie (1867-1868) en kerkhofkapel (1865). Bij Wientjesvoort een koetshuis en een smeedijzeren hek. Elders ook een boerderij. Wellicht ook het grafmonument voor Judith van Dorth (1853). Het geheel is een goed voorbeeld van een katholiek kerkdorp uit de negentiende eeuw.
 
Veghel Lambertuskerk. 1855-1863. In april 1853 is er voor het eerst sprake van een nieuwe kerk. De tekeningen dateren van 1855, 1856 en 1857. De bouw vindt in eigen beheer plaats. De kosten worden geraamd op f. 120.000,-. Op 20 mei 1858 wordt de eerste steen gelegd, het gebouw wordt op 19 oktober 1863 gewijd. De decoraties tegen de eindgevels van de zijbeuken zijn verwijderd. Het inwendige is sinds 1957-1958 ontpleisterd maar bewaart het oorspronkelijke meubilair en de ajour versieringen in de triforiumnissen. Daarmee is deze eerste grote Cuyperskerk een goed voorbeeld van zijn opvattingen over kerkelijke kunst.
 
Wijk, Martinuskerk. 1855-1858. In het voorjaar van 1855 krijgen Cuypers, Weber en H. Jaminé te Hasselt de opdracht tekeningen en begroting te maken voor een nieuwe kerk, bedoeld als ‘gedenkstuk van de negentiende eeuw’. In 1856 krijgt Cuypers’ ontwerp de voorkeur. Na veranderingen en verhoging wordt de kerk op 8 december 1858 door bisschop Paredis gewijd.
 
Gotische preekstoel voor de Wereldtentoonstelling in Parijs. 1855. Met deze preekstoel behaalt Cuypers een bronzen medaille. Het stuk wordt geplaatst in de Walburgiskerk te Arnhem en gaat in 1944 verloren. 
 
*1856
Deurne, gesticht. 1856. T-vormig klooster met school. Twee binnenplaatsen links en rechts van een kapel. Het ontwerp is vermoedelijk nooit uitgevoerd.
 
Huissen, klooster voor de dominicanen. 1856-1858. Het U-vormige klooster is een uitbreiding van een ondiep herenhuis uit 1816. De georiënteerde kapel heeft een driezijdige sluiting en een houten tongewelf. Orgel en koorbanken van 1863 en 1877. Het gebouw is thans gepleisterd, de daken zijn vernieuwd in 1933-1934 door bureau Ed. Cuypers.
 
Ohé en Laak, De Walborg. 1856. Aan dit landhuis, dat zijn vader decoreert, bouwt Cuypers een neogotische toren voor een watercloset. Het huis is gesloopt.
 
Pey, kerk en pastorie. 1856-1861. Driebeukige kruiskerk. De uitvoering van kerk en pastorie geschiedt in eigen beheer met hand- en spandiensten van de dorpelingen. Oorspronkelijk ontwerpt Cuypers hier een houten tongewelf en open kappen voor de zijbeuken. Er zijn stenen gewelven uitgevoerd. De pastorie is een bakstenen herenhuis met trapgevels.
 
Posterholt, Aerwinkel. 1856. Bakstenen landhuis voor de rechter Pierre Mathieu Geraedts (1802-1888). Centraliserende plattegrond die klassiek-Palladiaans aandoet, met kamers en zalen rondom een trappenhuis met bovenlicht. In het souterrain diverse vormen van overwelving. Neorenaissance betimmering in de bibliotheek. In de gevel wapen Geraedts en wapen en zinspreuk van de architect: ‘Credo, Spero, Amo’. Op het terrein is later een badhuis gebouwd. Landhuis op symmetrische plattegrond, met levendig silhouet waarin Cuypers de relatie tussen huis en park uitbuit.
 
Roermond, begraafplaats. 1856-1858. Ontwerp naar voorbeeld van de Luikse begraafplaats Robermont. Op deze begraafplaats ontwerpt Cuypers later zijn familiegraf, de kapel voor de bisschoppen van Roermond en een grafkapel voor Stoltzenberg.
 
*1857
Baarlo, landhuis voor baron d’Olne. 1857. Dit onuitgevoerde project, waarschijnlijk voor huis Scheres, wordt genoemd in een aantekenboekje uit 1908. Er zijn schetsen voor een landhuis met hoektoren en boerderij rond een binnenhof in gotiserende baksteenstijl.
 
Demen, kerk. 1857-1858. Eenbeukige kerk met smaller en lager koor, houten tongewelf en inwendige steunberen. De middeleeuwse toren is in 1890 verhoogd. Hier experimenteert Cuypers voor het eerst met het kleuren van de baksteen. Sinds ca. 1900 is de kerk inwendig gepleisterd.
 
Haelen. 1857-1859. De kerk wordt 1861 gewijd. Het is een driebeukige kruiskerk met kruisribgewelven, gebouwd tegen de middeleeuwse toren. De toren wordt later gerestaureerd.
 
Oirschot, Petruskerk. 1857-1859. Interieurpolychromie. In 1859 herstel koor. In 1869 herstelplan, raamtrace­ringen en polychromie uitgevoerd. In 1890 en 1901 advies over versterking toren. Tussen 1905 en 1910 na instorting van de toren adviezen bij herbouw waarvoor L.C. Hezenmans of J. van Gils wordt aanbevolen. Uitvoering door de laatste. In 1914 advies over onderhoud.
 
Stevensweert, raadhuis en school. 1857. Een rechthoekig gebouw met topgevel in neogotische baksteenvormen.
 
*1858
Alkmaar, Laurentiuskerk. 1858-1861. Driebeukige kruiskerk met onvoltooide toren, inwendig in schoon metselwerk uitgevoerd. Houten tongewelven, grotendeels oorspronkelijk meubilair en de originele ajour bewerkte vullingen van de triforiumnissen. De kerk is een goede vertegenwoordiger van Cuypers vroege stadskerken.
 
Amsterdam, Redemptoristenkerk. 1858. Inwendige beschildering.
 
Appingedam. 1858. Advies aan pastoor A.P. Hendriks als deze zelf een kerk met stenen gewelven ontwerpt. Hendriks is in 1867 de pastoor van de Bonifatiuskerk in Leeuwarden.
 
Eindhoven Catharinakerk. 1858-1867. Eerder zijn tekeningen gevraagd voor een vergroting van de oude kerk aan A. van Veggel (1846) en H.J. van Tulder (1854). De driebeukige pseudo-kathedraal met dubbeltorenfront is niet georiënteerd. Zeer gedetailleerd iconografisch plan voor torens, portalen en interieur. Baksteenpolychromie uitgevoerd vanaf 1864. Er is ook een onuitgevoerd project waarbij een oostelijke apsis wordt gecombineerd met een dubbeltorenfront, gepubliceerd in Album Leliman. Cuypers ontwerpt de houten noodkerk en later de kosterswoning. De tegenovergelegen synagoge is een ontwerp van A.C. Bolsius en is verdwenen. Het torenfront van deze eerste grote stadskerk is een fascinerend hoogtepunt in het werk. In het interieur domineert de structurele polychromie. De gordijnversiering in de triforia en de originele inrichting zijn verloren gegaan. Alleen het hoogaltaar is bewaard.
 
Gilze kerk. In juli maakt de Antwerpse architect Redig een ontwerp voor herstel in classicistische stijl. Cuypers maakt op verzoek van de pastoor een alternatief in neogotische stijl. Het project wordt niet uitgevoerd.
 
Jabeek. 1858-1859. Centraliserende kruiskerk aan de oude maar verhoogde toren. Inwendig een houten tongewelf. Een variant met open kap in de zijbeuken is niet uitgevoerd.
 
Maastricht, Sint-Servaas. 1858. Eerste begin van de omvangrijke, in twee fasen uitgevoerde restauratieplannen met inwendige polychromie. Tweede fase in 1870-1910. De inventaris en polychromie zijn verwijderd in 1981-1992. Ook de preekstoel is verdwenen. Alleen in de zijkapellen zijn verminkte restanten bewaard. De beschildering van het Bergportaal is nog volledig herkenbaar. In de staat voor de restauratie was de kerk het beste voorbeeld van Cuypers’ opvattingen over restauratie en kerkelijke polychromie.
 
Schijndel, hoogaltaar. 1858. Houten altaar met iconografische adviezen van Alberdingk Thijm.
 
Sint-Agatha, kloosterkerk voor de kruisheren. 1858. Inwendige restauratie met neogotisch oksaal. In 1944 verloren gegaan.
 
Muziekkastje. 1858. Met Sint-Nicolaas 1858 ontvangt Nenny het ontwerp als verlovingsgeschenk. Het kastje wordt daarna uitgevoerd en eigenhandig beschilderd.
 
*1859
Culemborg, seminarie. 1859. Polychromie en altaren voor de kapel, intussen verloren gegaan.
 
Geldrop. H. Brigida. 1859. Er is een bestek gemaakt voor ‘herbouwing of hernieuwing’ door ‘Kuypers Holzenberg’. In 1860 is er een onuitgevoerd ontwerp van Weber en in 1885 een ontwerp van A.C. Bleys. De kerk wordt in 1889-1991 gebouwd door C. Weber.
 
Grave, kapel voor Mgr. De la Geneste. 1859. Cuypers ontwerpt voor deze kleine ruimte muurschilderingen. Alberdingk Thijm publiceert hierover een brochure die met de tekeningen aan de paus wordt gezonden: Hommage à sa Sainteté Pie IX PP.: peintures murales composées par Pierre-Joseph-Hubert Cuypers architecte. De kapel is verdwenen.
 
Sittard, toren. 1859-1861, 1874. Na de brand van 1857 maakt Cuypers een ontwerp voor restauratie en twee ontwerpen voor een nieuwe torenbekroning. Een met een houten spitsconstructie en een met een ijzerconstructie. Ook V. Statz maakt een ontwerp. De kerk is in 1861 gereed. De toren wordt pas in 1874 aanbesteed en is gebaseerd op de gulden snede.
 
Swalmen, pastorie. 1859. Eenvoudige neogotische baksteenbouw met gekoppelde ramen onder ontlastingsbogen.
 
Ulft. 1859, gebouwd 1865-1868. Driebeukige basilicale kruiskerk, in 1898 geconsacreerd. In 1959 afgebroken.
 
Piano. 1859. Piano met eigenhandige beschilderingen als geschenk voor Nenny.
 
Frontispice voor een partituur. 1859. Geschenk voor Nenny in een partituur van de pianosonates van Beethoven. Idealistische verbeelding van Roermond en zijn eigen woonhuis.
 
*1860
Amsterdam O.L. Vrouwekerk of Posthoornkerk. 1860-1863, 1887-1889. Driebeukige kruiskerk met galerijen, een bakstenen emulatie van de Munsterkerk. De crypte en toren worden niet uitgevoerd. Uiteindelijk bouwt men in 1889 een dubbeltorenfront aan de Haarlemmerstraat. Reparaties op kosten van Cuypers na het bezwijken van een kolonnet op de galerij in 1868. De kerk is na dreiging met sloop tussen 1988 en 1990 verbouwd en herbestemd voor kantoren en evenementen. In deze kerk toont Cuypers zijn technisch kunnen en ‘vindingrijke evenwichtsbegrippen’.
 
Breda Grote Kerk, restauratie monument Engelbrecht I. 1860-1863. Restauratie en aanvulling van het monument in samenwerking met L. Royer, met adviezen van Alberdingk Thijm.
 
Doetinchem, kerk. 1860. Tekeningen voor een onuitgevoerde kruiskerk, het type van een kleinere stadskerk, gepubliceerd in Album Leliman. In 1864 wordt een neogotische kerk voltooid naar ontwerp van H.J. Wennekers. Deze kerk is in 1934 vervangen.
 
Grave, Elisabethkerk. 1860. Tekeningen voor restauratie en herbouw van het schip. Onuitgevoerd. In de bestaande kerk een rijke polychromie met een schildering met Cuypers en Alberdingk Thijm uit 1904.
 
Sint-Odiliënberg, Kerkplein 1-3. Ca. 1860. Kapelanie en raadhuis in neogotische baksteenstijl.
 
Thorn, abdijkerk. 1860, 1867-1881. Restauratie en bouw nieuwe torenbekroning.
 
Venray, Eindstraat 8. 1860. Eenvoudig bakstenen woonhuis met hoekblokken en wenkbrauwbogen, toegeschreven aan Cuypers.
 
Ideaal huis. 1860. Schets in potlood van een ‘Ideaal-Huis’ in een schetsboek dat hij in 1860 krijgt van Nenny.
 
*1861
Alkmaar Dominicus. 1861-1866. Stadskerk voor de paters dominicanen. Galerijkerk met vieringtoren, aangepast aan het onregelmatige perceel. Houten tongewelven. Aanvankelijk ontworpen met dubbele galerij, uitgevoerd met een enkele galerij. Gesloopt in 1985. Hier toont de architect voor het eerst hoe hij een onregelmatig perceel gebruikt voor een ruimtelijk intrigerend ontwerp.
 
Borgharen (Haeren), kerkontwerp. 1861. Onuitgevoerd.
 
Oudenbosch, basiliek. 1861, 1865-1880. Aanvankelijk neoromaans schetsontwerp. Romereis ter inspiratie op kosten van pastoor W. Hellemons. In 1867 begin van de bouw als neobarokke interpretatie van de Romeinse Sint-Pieter, wijding in 1880. Bestek voor de koepelconstructie uit 1874. In 1892 gevel door G.J. van Swaay. In de verhoudingen en de constructie wijkt Cuypers hier af van het origineel, dat hij toch op een overtuigende manier oproept.
 
Ouderkerk, kerk en pastorie Sint Urbanus. 1861-1864. Schilderachtig woonhuis, met gevelsteen van de Goede Herder. Inwendig balklagen, kasten en beschilderde vloer in de zaal. De kerk wordt gebouwd in 1864-1867. Driebeukige kruiskerk met asymmetrische toren verbonden met de eerder gebouwde pastorie.
 
Rotterdam, Wijnhaven. 1861. Grootscheeps ontwerp voor een neoromaanse, kathedrale kruiskerk met dubbeltorenfront en vieringtoren. Ook een gotische variant. Cuypers stelt voor in fasen te bouwen. Alleen het dwarsschip is uitgevoerd. In 1901 afbraak transept en vervanging door een nieuwe kerk van J. van Gils. Deze wordt in 1940 verwoest.
 
Sint-Odiliënberg, landhuis Frymersom. 1861-1863. In opdracht van jonkvrouwe De Zantis. Tweelaags aanbouw met toren aan bestaande boerderij met gebruik van oudere bouwdelen. Sinds herstel van oorlogsschade gewit over rode beschildering met schijnvoegen. Verwerking van traditionele baksteenmotieven en de chaletstijl, met een rationalistische opzet en details. In de tuin een folly.
 
Venray, Petruskerk. 1861-1882. Restauratie en beschildering, na oorlogsschade ongedaan gemaakt. De polychromie is verdwenen.
 
*1862
Amsterdam, H. Ignatius, De Zaaier, altaar en polychromie. 1862. De kerk is in 1929 buiten gebruik gesteld en heeft een andere functie gekregen.
 
Bodegraven, kerk. 1862-1865. De driebeukige kruiskerk heeft houten tongewelven en structurele polychromie. De kerk is in 1982 uitgebrand en in 1984 hersteld.
 
Eilendorf, St. Severin. 1862-1863. Ontwerp voor een driebeukige dorpskerk naar het model van de Munsterkerk. Ook een ontwerp met een dubbeltorenfront. Niet uitgevoerd.
 
Lottum, Gertrudiskerk. 1862-1866. Uitbreiding van een laatgotische kerk. In 1944 verwoest.
 
Roermond, decoratie voor het Vondelfeest. 1862. Versiering van de werkplaats voor het eerste Nederlandse Vondelfeest.
 
Sevenum, school. 1862. Bakstenen school, ook afgebeeld in Album Leliman. Wegens problemen bij het gebruik in 1896 door een nieuwe school vervangen.
 
*1863
Amsterdam Muzeüm Koning Willem I. 1863-1864. Prijsvraagontwerp. Cuypers krijgt de tweede prijs van f. 300,- met een gotisch en renaissance ontwerp, ingediend onder het motto: ‘Toute forme qui n’est pas indiquée par la construction doit être repoussée’.Er zijn per stijl twee varianten. Hiermee toont Cuypers zijn architectonisch kunnen. Het zijn varianten op de typologie van het museum als paleis en tempel.
 
Blaricum, Vituskerk. 1863, 1869-1871. Eenbeukige dorpskerk, ontworpen met de mogelijkheid het schip tot een driebeukig schip uit te breiden. Het schip is in 1937 vervangen door nieuwbouw.
 
Den Haag, Monument 1813. 1863. Prijsvraag waarbij Cuypers meedingt met een ontwerp dat inspiratie verraadt van het Londense Albert Memorial. Onuitgevoerd.
 
Echterbosch (Koningsbosch), O.L. Vrouw Onbevlekt Ontvangen. 1863-1864. Ontwerp voor een kerk met schip en smaller koor. De kerk is later uitgebreid en bestaat niet meer.
 
Grave, Lievendaal kapel. 1863. Als mogelijk project genoemd in een brief van Thijm en Cuypers. Wellicht gelijk te stellen aan de huiskapel voor Mgr. de la Geneste (zie 1859).
 
Meddo, kerk. 1863-1864. Onuitgevoerd project, genoemd in de correspondentie met Thijm.
 
Thorn, school. 1863-1864. Drie ontwerpen voor verbouwing van een bestaand gebouw als school. De school bestaat niet meer.
 
*1864
Amsterdam, St. Willibrordus buiten de Veste, met pastorie. 1864-1923. Grootscheepse pseudo-kathedraal. Het eerste ambitieuze ontwerp van 1864-1866 wordt niet uitgevoerd. Tussen 1866 en 1871 een eenvoudiger ontwerp, toch nog met 6 torens en een vieringtoren. De bouw begint in 1871. Het koor is in 1874 gereed. Tussen 1897 en 1899 worden schip en transept gebouwd. De vieringtoren komt in 1923 gereed naar een tekening van Joseph Cuypers. De kerk wordt in 1971-1972 gesloopt. Met deze ambitieuze kathedraal drukt Cuypers zijn stempel op de stad. Vooral het onuitgevoerde ontwerp toont zijn meesterschap in ruimtewerking en silhouet.
 
Neuss, St. Quirinus, preekstoel. 1864. Geleverd door Cuypers-Stoltzenberg. Verloren gegaan.
 
Nieuwstad, kerk Johannes de Doper. 1864. 1878, 1880-1899. In 1878 advies onder de Rijksadviseurs. Restau­ratie tussen 1880 en 1899 naar eerder ontwerp van 1864.
 
Posterholt, parochiekerk. 1864. Onuitgevoerd ontwerp in gemeentearchief te Roermond.
 
Schijndel, moederhuis Zusters Franciscanessen, kapel. 1864. Wordt genoemd in de correspondentie. De huidige kapel van J. Kayser.
 
Veghel, Bernardinusgesticht. 1864, 1869-1871. In 1864 ontwerpt Cuypers een kapel voor het gasthuis. Er zijn twee ontwerpen voor deze kapel, waarvan de versie met houten galerijen is uitgevoerd. In 1940 door een nieuwe kapel vervangen. Een ambitieus ontwerp voor een nieuw gasthuis met overhoekse wasgelegenheden en paviljoen voor ‘aanstekende ziekten’ wordt niet uitgevoerd. Uiteindelijk wordt het bestaande klooster van 1844 uitgebreid.
 
*1865
Amsterdam, Amstelstraat 30. 1865. Bankgebouw. Gesloopt.
 
Amsterdam Leyerhoven, Vondelstraat 9. 1865. Verbouw van het theehuis Nabij Buiten tot eigenwoonhuis in een landelijk aandoende chaletstijl. Een ontwerp voor een neogotisch dubbel woonhuis wordt niet uitgevoerd. Het huis is gesloopt en in 1884 vervangen door Oud Leyerhoven van Joseph Cuypers.
 
Amsterdam, Vondelmonument. 1865-1867. Ontwerp van het voetstuk voor het Vondelbeeld van Royer.
 
Amsterdam, leerlooierij De Pelgrim. 1865. Eenvoudig bedrijfsgebouw.
 
Amsterdam, Nieuwe Herengracht 99, verbouw woonhuis voor de politicus F.J.M.A. Reekers (1842-1922). Ca. 1865. Overdekt balkon en schoorsteenmantel.
 
Breda, Sint-Barbara. 1865, 1866-1869. Ontwerp voor een ruime parochiekerk met galerijen en drie torens. De fronttorens niet voltooid. De vieringpijlers moet hij op advies van Viollet-le-Duc versterken. In 1876 in gebruik genomen als kathedraal van het nieuwe bisdom Breda. Gesloopt in 1969. Een ambitieus ontwerp van kathedrale omvang
 
Ospel, O.L. Vrouw Onbevlekt Ontvangen. 1865-1868. Driebeukige bakstenen kruiskerk met zware toren. Uitvoering in eigen beheer. Herstel na oorlogsschade in 1944. Ook de pastorie met trapgevels is van de hand van Cuypers.
 
Gedenkkastje voor Theo Cuypers (1863-1865). Ca. 1865. Gedenkkastje met buste, gemodelleerd door J. Lauweriks. Onduidelijk of het ooit is uitgevoerd.
 
*1866
Amsterdam, stedenbouwkundig plan Vondelstraat 1866-1867. Cuypers dient dit ontwerp in samen met N. Redeker Bisdom en enkele geloofsgenoten uit de omgeving van Alberdingk Thijm. Het project omvat rijtjeswoningen en vrijstaande villa’s in het groen. In de tweede fase komen er een verbinding met het park en een centraal gelegen kerk, de Vondelkerk. Cuypers bouwt hier zijn eigen woonhuizen. Het is de eerste manifestatie van zijn schilderachtig rationalisme in de stedenbouw.
 
’s-Hertogenbosch, Sint-Janskathedraal. 1866, 1875-1883. In 1866 ontwerp voor een smeedijzeren koorhek waarvoor het oksaal heeft moeten wijken. Onuitgevoerd.Adviezen en inspectie van de restauratie door L.C. Hezenmans, tussen 1875 en 1883 met E. Gugel, vervol­gens inspecties tot 1918.
 
‘s-Hertogenbosch, Sint-Jacob. Koepelschildering met Bossche schilders. 1866. De kerk is door een nieuwe kerk vervangen naar ontwerp van J.Th.J. Cuypers en J. Stuyt.
 
Maasbree, St. Aldegondis. 1866-87. Aanbouw sacristie en restauratie van het koor, in 1921 vervangen door een nieuw koor van J.Th.J. Cuypers.
 
Melick, Andreaskerk. 1866. Driebeukige kerk met centraliserend koor met drie straalkapellen. Het koor is uitgevoerd in 1866-1867. Volgens Delhey zijn de tekeningen al in 1853 gereed. In 1882-1884 zijbeuken door architect Bolsius, niet Cuypers’ medewerker Bolsius. De kerk is in 1945 verwoest op een straalkapel na.
 
Nijmegen, St. Dominicus. 1866-1885. Restauratie en uitbreiding van een tweebeukige kerk voor de paters dominicanen. Na oorlogsschade afgebroken.
 
Roermond, Maasbrug. 1866-1867. Ontwerp voor een neogotisch entreeportaal voor de ijzeren Maasbrug. Onuitgevoerd.
 
Roermond , kapel in ’t Zand, restauratie. 1866. Gesloopt voor nieuwbouw van J. Kaiser (1895-1896).
 
Sappemeer of Kleinemeer, H. Willibrordus. 1866-1872. Voor deze kerk zijn drie variantontwerpen getekend. Een rijke romanogotische variant, een eenvoudige variant met houten tongewelven en een driebeukige kerk met stenen gewelven. Uiteindelijk is de laatste variant gebouwd, een in steen overwelfde kerk met topgevels in de zijbeuken. Deze versie is later ook gebruikt voor Frederikshald (Halden).
 
Vlaardingen, H. Joannes de Doper. 1866-1869. Diverse varianten voor een driebeukige kruiskerk met asymmetrisch geplaatste toren. In 1956 op de toren na afgebroken.
 
Wessem, H. Medardus. 1866, 1899. Restauratie koor in 1866, opnieuw in 1899.
 
*1867
Amsterdam, Vondelfeest, praalwagens voor de optocht. 1867.
 
Blauwhuis, H. Vitus, met pastorie en koetshuis. 1867-1871. Driebeukige kruiskerk met gaaf interieur, variant op het ontwerp van Sappemeer. Cuypers experimenteert hier met Engelse en Duitse neogotiek. Deze tot in details gaaf gebleven kerk met pastorie en bijgebouwen is een sleutelwerk in de ontwikkeling van Cuypers’ streekgebonden stijlen.
 
Boxtel, H. Petrus. 1867. Restauratieplan met nieuwe torenbekroning en straalkapellen, onuitgevoerd. Het tweede restauratieplan van J.Th.J. Cuypers wordt tussen 1918-1932 uitgevoerd. Ontwerp hoofdaltaar in 1917-1918 door Cuypers senior.
 
Christiania, RK Kerk. 1867. Alleen een plattegrond is bewaard. Vermoedelijk onuitgevoerd.
 
Haarlem, woonhuis van A. Sterck, hoek Dreef en Wagenweg. 1867. Volgens L. van Deyssel is dit huis door Sterck ontworpen met adviezen van Cuypers. Het is gesloopt 1940-1950. Looyenga schrijft het toe aan F.J. Pannekoek.
 
Horst, St. Lambertus. 1867-72. Restauratie en uitbreiding tot hallenkerk. In 1944 verwoest.
 
Langenboom, klooster paters dominicanen met openbare kapel. 1867-1874. Eenbeukige kerk met stenen gewelven. Het ontwerp wordt gratis geleverd uit vriendschap. De kerk is in 1925 door een cycloon verwoest.
 
Maasbree raadhuis. 1867-1868. Ontwerpen van Cuypers en Bolsius zijn bewaard.
 
Muiden, Muiderslot. 1867. Decoratie van de ridderzaal voor de viering van het Vondelfeest.
 
Nijmegen, H. Ignatius. Ciboriumaltaar. 1867.
 
Posterholt, ursulinenkapel. 1867. Het ursulinenklooster is gesticht in 1853 en heeft een eenvoudige kapel. Gesloopt.
 
*1868
Amsterdam Nieuwe Kerk. 1868. Restauratieadvies met Viollet-le-Duc. Volgens brief van Viollet-le-Duc aan Cuypers een onuitgevoerd restaura­tieplan in 1868.
 
Amsterdam huizen Vondelhoven, Vondelstraat 3,5,7. 1868-1871. Deze belangrijke huizen zijn gepubliceerd door Viollet-le-Duc. Gesloopt in 1972. Rationalistische bakstenen trapgevels met elementen die in de andere ontwerpen in steeds andere variaties terugkeren.
 
Amsterdam, woonhuizen Vondelstraat 36-38 (1868-1870), 40-42 (1867-1870), 44-48 en 58-60 (toeschrijving). Gotisch-rationalistische woonhuizen in polychrome baksteen met natuurstenen details. Aanpassing van het traditionele Amsterdamse rijtjeshuis aan de opvattingen van Cuypers.
 
Bocholtz, Jacobus Major. 1868-1873. Driebeukige kruiskerk met toren waarvan het koor in 1953 vervangen is.
 
Brussel, kerk Sint-Antonius en klooster van de franciscanen conventuelen. 1868-1873. Gaaf bewaarde driebeukige kruiskerk met volledige inventaris. Ernaast een eenvoudig en compact kloostergebouw. Het gebouw is uitzonderlijk gaaf bewaard gebleven en is een belangrijke manifestatie van Cuypers’ opvattingen over het kerkelijk ‘Gesamtkunstwerk’
 
Den Haag, De Witte Sociëteit. 1868. Onuitgevoerd prijsvraagontwerp in een rationalistische variant op de rondbogenstijl. Baksteenbouw met natuursteen en ijzeren balklagen.
 
Kloosterburen, St. Willibrordus. 1868-1899, 1903-1904. Driebeukige pseudobasiliek, in 1903-1904 met een nieuw koor uitgebreid door J.Th.J. Cuypers.
 
Sneek, Sint-Martinus. 1868-1871. Driebeukige kruiskerk met pastorie, waarvan de toren niet is uitgevoerd. De kerk bewaart de volledige neogotische inventaris. Pastorie en koor vormen een schilderachtige bouwmassa.
 
*1869
Dokkum, St. Bonifatius. 1869-1870. Enkele ontwerpvarianten leiden tot een bakstenen kruiskerk met asymmetrisch geplaatste toren. De kerk heeft houten tongewelven.
 
Huy, Klooster bij Notre-Dame de la Sarte. 1869. Fotoreproducties van de ontwerpen tonen een carrévormig klooster voor de dominicanen bij de historische parochiekerk van Notre-Dame (1624-28). Het in 1874 gebouwde en intussen weer gesloopte klooster maakt niet de indruk naar dit ontwerp te zijn uitgevoerd. 
 
Kessel, Maria Geboortekerk. 1869-1872. Deze kruiskerk wordt gebouwd met hand- en spandiensten van de parochianen. Oorlogsschade in 1944. In 1953 verlengd en voorzien van een nieuwe toren.
 
Netterden, H. Walburgis. 1869-1876. Restauratie en uitbreiding van een eenbeukige kerk. Zijbeuken met topgevels en lager koor. Oude toren ommetseld en verhoogd.
 
Ruurlo, St. Willibrordus. 1869-1871. Kerk en pastorie gebouwd met legaat Th.J.M.H. baron Van Dorth tot Medler. Eenvoudige dorpskerk met toren, hoog dak en topgevels. In 1937-1938 ingrijpend verbouwd met nieuwe zijbeuken.
 
Uden, H. Petrus. 1869-1871. Onuitgevoerd project voor restauratie en vergroting van de gotische kerk. Na brand in 1886 nieuwe kerk door C. Weber.
 
Well, St. Vitus. Toren en koor. 1869. Alleen de toren is gebouwd, verwoest in 1944.
 
*1870
Amsterdam, H. Hart of Vondelkerk. 1870-1880, 1905. Na diverse ontwerpvarianten voor een kruiskerk en een centraliserende kruiskerk wordt uiteindelijk de bestaande centraalbouw uitgevoerd in twee fasen, beginnend in 1872. Na brand komt er in 1905 een nieuwe toren naar ontwerp van J.Th.J. Cuypers. De kerk is na sluiting in 1978 in verval geraakt en onttakeld. Het gebouw is in 1985-1986 herbestemd voor kantoren en evenementen. De centrale ruimte is behouden gebleven. De pastorie wordt later gebouwd. Cuypers’ meest geliefde ‘eigen’ kerk wordt gedeeltelijk door hemzelf bekostigd en is de meest overtuigende manifestatie van zijn ruimtelijke opvattingen in een kerkinterieur.
 
Amsterdam, oorkonde bij het leggen van de gedenksteen voor de Zuiderzeesluizen. 1870. Herinnering aan deze handeling door Koning Willem III op 29 april.
 
Brussel, Carmelietenkerk. 1870. Decoratie van een bestaande neoromaanse kerk van A.G. Menge. Tevens ontwerp voor een gotiserende galerijbibliotheek. Interieur nu geheel gemoderniseerd.
 
Beetsterzwaag. Oriëntaals museum voor Jhr. Tinco Martinus Lycklama à Nijeholt. 1870. Ingericht in een eclectisch woonhuis aan de Hoofdstraat, het huis van Ayso van Hemminga. Het museum is al in 1872 gesloten.
 
Dokkum, St. Bonifatius. 1869-1870. Enkele ontwerpvarianten leiden tot een bakstenen kruiskerk met asymmetrisch geplaatste toren. De kerk heeft houten tongewelven.
 
Mheer, St. Lambertus. 1870, 1877-1881. Voor deze kerk bij het kasteel zijn twee projecten gemaakt, waaronder een driebeukige kerk met lichtbeuk en dwarskappen als in Netterden. Uiteindelijk is een variant met eenbeukig schip en houten tongewelf uitgevoerd.
 
Roermond, F. Douvenstraat, P. Cuypersstraat, woonhuizen achter het atelier aan de Maastrichtseweg. Ca. 1870. Deze 18 huizen worden gebouwd voor de middenklasse. Hier woont onder meer personeel van het atelier Cuypers-Stoltzenberg. De eenvoudige neogotische rijtjeshuizen kennen enkele ontwerpvarianten.
 
Veghel, Aloysiusschool. 1870-1873. School naast het Bernardinusgesticht met zijvleugels en hoog middendeel met kapel. De school is afgebroken.
 
*1871
Wangenies. 1871. Decoraties, hoogaltaar en preekstoel voor een neoromaanse kerk.
 
Wijtgaard, O.L. Vrouw Hemelvaart. 1871-1872. Eenbeukige kruiskerk met baksteenpolychromie en gave inventaris. De kerk is in 1966 gesloopt, de toren wordt op 11 november opgeblazen. De kerk was een gaaf voorbeeld van Cuypers’ streekgebonden stijlopvatting voor het noorden van het land.
 
*1872
Amsterdam, Vondelpark. Het ‘roomse fonteintje’. 1873. Drinkwaterfontein, schenking van C. van Eeghen, afgebroken in 1947.
 
Baarlo, St. Petrus. 1872-1877, 1893. Ommanteling van een bestaande toren en bouw van een nieuwe kerk. Diverse ontwerpvarianten, gedeeltelijk van A.C. Bolsius. Het definitieve ontwerp is van 1877. De toren wordt in 1893 voltooid door C. Franssen. In 1944 verwoest.
 
Bentheim, vergroting kerk. 1872-77.
 
Bergzabern, kerk. 1872.
 
Hermsheim, verbouw. 1872.
 
Mainz, Dom St. Martin. 1872-1877, 1879-89. Restauratie oostpartij met koepel en apsis op verzoek van mgr. Von Ketteler, na bemiddeling van kanunnik Fr. Schneider. Tevens inrichting van de Mariakapel met altaar en grafmonument Von Ketteler. Bij het structurele herstel van de bovenbouw onderkent hij de structurele funderingsproblemen niet.
 
Mainz, St. Jozefs Gezellenhuis. 1872. Rijzige baksteenbouw met derde etage en hoekerker in vakwerk.
 
Mainz, St-Quintinus. 1872. Inwendige decoratie van deze nog bestaande hallenkerk met behoud van barok meubilair.
 
Mühlheim, restauratie van de kerk. 1872.
 
Venlo, St. Martinus. 1872-1881. In 1872 inwendige restauratie. In 1877 onder Rijksadviseurs rapport over restaura­tie van de schilde­ringen. In 1878-1879 restauratie gevels en toren, in 1880-1881 herstel westgevel en bouw torenpor­taal.
 
Wanfercée Baulet, decoratie. 1872. Decoratie voor kerk van architect Dumont uit 1848.
 
Weilbach. 1872. Neoromaans altaar.
 
Worms, Dom, Mariakapel. 1872. Restauratie en inrichting van deze kapel zijn volledig bewaard gebleven.
 
Würzburg, Conventuelenkerk. Ca. 1872. Restauratieplan tijdens verblijf in Mainz.
 
*1873
Amsterdam, Bierhuis Vondel in de Vondelstraat. 1873. Schilderachtig opgebouwd hoekpand, gedeeltelijk met vakwerk en verspringende erkers en veranda. Het pand is na 1903 vrijwel onherkenbaar verbouwd tot vrijmetselaarsloge. In zijn oorspronkelijke vorm is het een goede manifestatie van Cuypers’ schilderachtige en rationalistische opvattingen.
 
Beugen. Maria Hemelvaart. 1873-1879. Restauratie en uitbreiding bestaande kerk.
 
Bovenkerk, St. Urbanus. 1873-1875, 1887-89. Kerk en pastorie voor pastoor J.W. Brouwers. In twee fasen gebouwd. Torenspits omgewaaid in 1881 en herbouwd in 1889. In plattegrond en opbouw wordt het gebouw naadloos in het dorpsbeeld ingepast.
 
Delft, Nieuwe Kerk. 1873, 1875-1877. Torenontwerp met E. Gugel onder de Rijksadviseurs, uitvoering 1875-1877 door C.J. de Bruyn Kops. Advies over venster­traceringen toren in 1887.